چگونه از معتبر بودن سایتهای پزشکی اطمینان حاصل کنیم؟

تصادفا دیروز به مطلبی در اینترنت برخوردم که مطالعه آن هم برای پزشکان و هم برای کسانی که از اینترنت برای کسب اطلاعات پزشکی استفاده می‌کنند،می‌تواند مفید باشد.
نوشته زیر از سایت مجید آنلاین گرفته شده است:
حتماً تا كنون در اينترنت به سايت ها يا تبليغ هايي در مورد داروهايي كه ادعاي درمان همه بيماريها را دارند برخورد كرده ايد. يا با مطالبي راجع به اثرات معجزه آساي فلان داروي خاص در درمان سرطان مواجه شده ايد. از آنجا كه هزينه ساخت يك سايت وب روز به روز كم تر مي شود و از طرف ديگر سود حاصل از فروش محصولات از طريق اينترنت زياد است، تعداد اين سايت ها مرتباً افزوده مي شود.
اگر چه اطلاعات نادرست مربوط به سلامتي و بهداشت در اينترنت فراوان است، اما بررسي ها نشان داده است كه تقريباً همه آنها در يكي از سه گروه زير قرار مي گيرند:
- سايت هايي كه ادعا دارند، روشهايي براي درمان همه بيماريها (يا حداقل بسياري از بيماريهاي خطرناك ) يافته‏اند.
- سايت هايي كه حاوي اطلاعات غير دقيق و نادرست هستند.
- سايت هايي كه حاوي اطلاعات منحرف شده مي باشند.

الف) سايت هايي كه ادعاي درمان همه بيماريها را دارند
اين مطلب را به صورت يك مثال بيان مي كنيم : اگر در موتور جستجوي آلتاويستا ، به دنبال موضوع Cancer Cure بگرديد بيش از 400000 مطلب خواهيد يافت. در بين نتايج حاصل از جستجو ، سايتي به نام (RRRS) Royal Rife Research Society به چشم مي خورد. اين موسسه تحقيقاتي به نام Royal Raymond Rife كه يكي از محققين قرن بيستم بوده ناميده شده است. بر اساس فرضيه آقاي Rife تمامي سرطانها با استفاده از يك ابزار مولد فركانس قابل درمان خواهد بود. اين سايت ادعا كرده است كه دانشگاه كاليفرنياي جنوبي نيز درباره درمان الكترونيكي بيماران مشغول تحقيق است و به نتايج جالبي نيز رسيده است. سايت RRRS عقيده داردكه وحشت كارخانه هاي داروسازي از افشاي اين نوع درمان ، مانع اصلي پيشرفت اين روشها و آگاهي دادن به عموم مردم است. اگر چه سايت RRRS گفته است كه در ساخت، فروش يا تعمير وسايل اين نوع درمان دخالتي نمي كند، اما اگر به آدرس آنها email بزنيد ، اطلاعاتي راجع به نحوه و محل تهيه و خريد اين نوع درمان، دريافت خواهيد كرد. در جستجويي كه در بانكهاي اطلاعاتي Medline و Cancerlit انجام شد ، هيچ مطلب يا سندي راجع به اين نوع درمان يافت نشد. همچنين مركز درماني سرطان دانشگاه كاليفرنياي جنوبي، انجام تحقيقات در اين باره را رد كرده‏اند.
يك مثال ديگر: در اينترنت مطالب زيادي راجع به درمان سرطانها توسط غضروف كوسه وجود دارد. سايت Shark Cartilage Tumor Inhibitor اطلاعات دقيقي راجع به اين نوع درمان و مطالعه آن مي دهد. اين سايت ادعا مي كند كه در تحقيق دكتر Roscoe Van Zandt روي زنان مبتلا به كانسر پيشرفته پستان، تجويز دوز روزانه خوراكي اين ماده باعث كاهش شديد اندازه تومور شده است.
در كنگره ساليانه American Society of Clinical Oncology بيان شد كه با انجام تحقيقات زياد به اين نتيجه رسيده اند كه اين ماده در درمان سرطانهاي پيشرفته هيچ گونه تاثيري نداشته است!
همچنين در اينترنت تبليغات زيادي راجع به روشهاي سقط جنين توسط خود افراد وجود دارد. FDA استفاده از اين روشها را بسيار خطرناك دانسته است و موارد متعددي از خونريزيهاي شديد واژينال و حتي مرگ نيز گزارش كرده است.
مثالي ديگر: هر كسي كه به اينترنت دسترسي داشته باشد مي تواند به سايت GHB info مراجعه و داروي آنها را بخرد. داروي GHB(گاما هيدروكسي بوتيرات) به ادعاي سايت مذكور خواصي نظير افزايش طول عمر، كاهش چربيهاي بدن، حفظ تونيسته عضلات و ....دارد. اما FDA در آمريكا وAct Medicine در انگلستان مصرف اين دارو را ممنوع كرده و مواردي از مرگ نيز بعلت مصرف آن گزارش كرده اند.

ب- اطلاعات غير دقيق و نادرست پزشكي
همه اطلاعات خطرناك پزشكي و بهداشتي اينترنت با اهداف تجاري نيست. تعداد زيادي سايت هاي شخصي و سازماني وجود دارد كه اطلاعات پزشكي را با اهداف خيرخواهانه در اختيار همه قرار مي دهند.اما خود، به نادرست بودن قسمتي يا همه اين اطلاعات واقف نيستند.
نشريه BMJ ، در يك تحقيق 41 سايت را كه به موضوع كنترل تب اطفال پرداخته بودند، مورد بررسي قرارداده است. از اين تعداد سايت تنها 15% روش استاندارد پايين آوردن تب كودك را پيشنهاد كرده بودند.و حتي در مواردي برخي سايتها براي كاهش تب طفل ، استفاده از اسفنج آب سرد! و يا اسفنج آغشته به الكل را بعنوان راه اصلي پيشنهادكرده بودند. اسفنج سرد بعلت ايجاد لرز مي تواند باعث افزايش دماي بدن شود و يا اسفنج آغشته به الكل كه در بچه‏ها باعث هايپوگليسمي يا كما مي گردد.

ج- اطلاعات تحريف شده
وقتي كه مقاله اي جهت چاپ در ژورنالهايي نظير Lancet يا Jama پذيرفته مي‏شود، مولفين بايستي دستورالعمل Vancouver group را رعايت نمايند. از ميان مفاد اين دستور العمل يك بند مربوط به رعايت عدم وابستگي مالي به شركت ها يا موسسات انتفاعي است. بدين معنا كه شركتهاي انتفاعي نبايستي در نوع انجام تحقيق يا روش آن و يا طرز انتشار مطالب تاثير گذاشته يا آنرا تغيير داده باشند.
اما در اينترنت اين قوانين چندان رعايت نمي شود و بنابراين سايت هايي را ميتوان يافت كه چندان مستقل و خالي از تحريف حقايق نيستند.
يكي از بهترين مثالهاي اين نوع سايت ها، سايت Cafe herpes web site است. اين سايت حاوي مطالبي راجع آموزش هرپس ژنيتال، لينك هايي براي گروههاي حمايت كننده و سايت هاي مرتبط و اطلاعات مربوط به محصولات دارويي است.
اين سايت متعلق به شركت Smithkline-Beecham است و داروي Famvir محصول اين شركت در قسمت محصولات دارويي تبليغ شده و بفروش مي رسد.
مورد ديگر از تبليغات هدفدار دارويي، در هنگام جستجو در موتورهاي جستجو به چشم مي خورد. وقتي در موتورهاي جستجوي پرطرفدار، كلمات كليدي خاصي جستجو شود، همزمان با ارائه نتايج، در كنار صفحه، تبليغ مرتبط با آن موضوع نيز ظاهر مي شود، مثلاً اگر در Yahoo كلمه Cancer را جستجو كنيد، يك نوارتبليغاتي مربوط به شركت Mediconsult در بالاي صفحه ظاهر مي شود. و يا اگر در بانك اطلاعات دارويي Medscape جستجو كنيد، نوار تبليغاتي مربوط به Biaxin Clarithromycin ظاهر مي شود كه مربوط به شركت Abbott است. با كليك روي هر كدام از اين نوارهاي تبليغاتي، مستقيماً وارد سايت مربوطه خواهيد شد كه امكان خريد دارو در آن وجود دارد.

ارزيابي اطلاعات بهداشتي پزشكي
اصول و استانداردهاي ارزيابي سايت هاي پزشكي را مي توان به صورت زير خلاصه كرد . هر سايت پزشكي كه فاقد اين استانداردهاي حداقل باشد، در ارزيابي اطلاعات رد مي شود :
- تاليف: مولف يك صفحه وب بايد بطور واضح مشخص باشد و بهتر آن است كه امكان ارتباط توسط email را براي كاربران فراهم كرده باشد.
- نسبت : اگر سايتي حاوي نتايج تحقيقات يا شواهدي مي باشد، بايد منبع اين اطلاعات بطور واضح مشخص شده باشد.
- افشاء : صاحب يك وب سايت بايد آشكارا مشخص بوده و هرگونه ارتباط بصورت حمايت مالي يا اهداف تبليغي آن به اطلاع كاربران رسانده شود.
تازگي :در صفحات وب بايستي تاريخ ايجاد و تاريخ آخرين به روز رساني مشخص شده باشد.

افزايش آگاهيهاي كاربران در رابطه با مسائل و مشكلات كيفيت اطلاعات پزشكي اينترنت باعث شد تا سازمانها و افراد، راههايي را جهت كمك به كاربران پيدا كنند تا ياريگر آنها در يافتن سايتهايي باشند كه از لحاظ كيفيت اطلاعات، مطلوب به شمار مي روند. در ذيل به اين ابزارها و راههاي كمكي اشاره اي خواهيم داشت:

1)سايتهاي برگزيده
در اينترنت مكرراً به سايتهايي برمي خوريم كه علائمي با مضمونهاي مختلفي نظير Infoseek cool site ، 5 star site يا Netguide´s platinum site دارند. اكثر اين علائم (اگر واقعي باشند)، توسط سازمانها يا سايت هاي مرجع بررسي كننده، بعنوان نشانه برگزيده شدن سايت مزبور در زمينه هاي طراحي ، روش اطلاع رساني و .... داده مي شود. ولي اين علائم نشانه صحت اطلاعات پزشكي بهداشتي نيستند. اما يك علامت وجود دارد كه نشانه استاندارد بودن اطلاعات سايتهاي پزشكي مي باشد و آن لوگوي Health on the net foundation(HON Code) است .


سايتهايي كه حاوي اين لوگو باشند از لحاظ كيفيت اطلاعات پزشكي در اينترنت مطمئن به شمار ميروند. براي اطلاعات بيشتر به آدرس http://www.hon.ch/honcode/conduct.html مراجعه كنيد. براي پيدا كردن سايتهايي كه حاوي اين استاندارد مي باشند، ميتوان از بانك اطلاعاتي خود سايت Health on the Net كمك گرفت.

2) ابزارهاي درجه بندي
روش دوم ارزيابي يك سايت پزشكي ، ابزارهاي درجه بندي است. يكي از اين ابزارهاي چند منظوره Website Evaluation Rating checklist است. با استفاده از اين ابزار ، كاربر بايد به 60 سوال در مورد سايت مورد نظرش پاسخ آري يا خير دهد. سوالاتي نظير : آيا در سايت مذكور لينك هايي براي سايت هاي ديگر وجود دارد. آيا مولف و صاحب سايت مشخص است؟و غيره.
در نهايت نمره حاصله ، مشخص‏كننده كيفيت سايت مذكور خواهد بود. اگر چه اين ابزار براي بسياري از سايت ها مفيد است، اما همواره براي سايت هاي پزشكي كاربرد ندارد. براي حل اين مشكل انيستيتو تكنولوژي اطلاعات سلامتي (HITI) ، مجموعه اي از استانداردهاي ارزيابي سايت هاي پزشكي را فراهم كرده است تا كاربران بتوانند با آن معيارها ، سايت هاي مورد نظر خود را محك بزنند.
معيارهايي نظير محتويات، افشاي اطلاعات، لينك ها، طراحي، پويايي و ... كه هر كدام چند زير مجموعه نيز دارند مثلاً در قسمت محتويات چند معيار فرعي ديگر مانند دقت، سلسله مراتب شواهد، مشخص بودن منبع اصلي و ... وجود دارد. براي اطلاعات بيشتر به سايت HITI به آدرس زير مراجعه كنيد

http://hitiweb.mitretek.org

3) فيلتر كردن وب
يك راه ديگر براي اطمينان از اينكه تنها سايت هاي معتبر در كامپيوتر كاربران ديده شود، استفاده از فيلترهاي وب است. اين فيلترها مرورگر وب كاربران را مجبور مي كنند تا فقط اطلاعات معتبري را كه مطابق استانداردهاي از پيش تعريف شده مي باشند، نشان دهند.اين فيلترها در مورد سايت هاي معمولي از مدتها قبل قابل بكارگيري و استفاده بوده اند. مي توان مرورگر را طوري سفارشي كرد تا از نمايش دادن سايت هايي كه فاقد استانداردهاي PICS(Platform for Internet Content Selection مي باشد، جلوگيري نمايد.براي سايت هاي پزشكي از استاندارد Med-Pics استفاده مي شود. براي استفاده از اين استاندارد در مرورگر اينترنت كافي است فايل مربوطه با پسوند .rat را از اينترنت گرفته و در مرورگر خود قرار دهيد تا سايت هاي پزشكي مطابق اين استاندارد فيلتر شوند. براي اطلاعات بيشتر و دريافت فايل مذكور به آدرس زير مراجعه كنيد.
http://www.dermis.net/medpics/v00-02.htm

1) ابزارهاي ديگر
امروزه تعدادي از سايت هاي اينترنت اطلاعات درست يا نادرست پزشكي و بهداشتي اينترنت را غربال مي نمايند و به اطلاع كاربران مي رسانند . جدول زير اين سايت ها و آدرس آنها را نشان مي دهد.
Quackwatch http://www.quackwatch.com/

National Council Against Health Fraud
http://www.ncahf.org/

Health Care Reality Check
http://www.hcrc.org

American Council on Science and Health
http://www.acsh.org/

6 comment(s):

عليرضاي عزيز
اين مطلب در اصل در مجله كامپيوتر و پزشكي منتشر شد كه چندين سال قبل در دانشگاه مشهد چاپ ميشد و بعد به تدريج رو به فنا رفت چون مسئولين دانشگاه نميفهميدند كامپيوتر چه كاربردي براي پزشكي دارد و مگر غير از مدلاين ديگر پزشكان كاري با كامپيوتر دارند.
خلاصه اينكه اين مجله الان تبديل شده به محتوياتي مثل تاثير ويتامين سي بر سلامت بدن و ...
اما اون روزها مجله جالبي بود و ايكاش جايي بوديم در كنار شما و افرادي كه قدر كار را ميدانستند و مي فهميدند و مجله اي ميشد.

بله. اين مقاله را من در اون مجله منتشر كرده بودم و بعدا براي سايت مجيدآنلاين هم فرستادم.
خوشحالم كه حالا در جايي مثل اينجا منتشر شده كه به درد علاقمندانش خواهد خورد.

ممنون
Anonymous nema, at 6:42 PM  
این هم لینک ثابتش در سایت انجمن درمانگران ایران


http://www.iranhealers.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=38
Anonymous Anonymous, at 10:00 PM  
Anonymous Anonymous, at 11:06 PM  
Cool blog, interesting information... Keep it UP film editing schools
Anonymous Anonymous, at 4:20 AM  
Anonymous Anonymous, at 9:34 PM  

نظر شما

<< Home